Februari 2026
Ad van Unen
“ De zo mooie gaande uitvoering werd bepaald door gedegen kennis van en liefde voor de partituur: uitgebalanceerde stemverhoudingen, soms massa, soms intiem, steeds met een ruimtelijke vocaliteit en een prachtige timing in dienst van de compositie.”
(Daan Manneke, componist, over de uitvoering van de Vespers van Rachmaninov door Personare)
In de eerste Ad Lectorem heb ik u verteld over de twee eerste composities van ons programma:
‘Dona Nobis Pacem’ van Peteris Vasks (*1946) en ‘An den Wassern zu Babel saβen wir und weinten’ van Arvo Pärt (*1935).
Volgende maand zal ik in de derde Ad Lectorem een toelichting geven over het derde werk van ons programma: het Miserere van James MacMillan.
Nu wil ik graag eerst uw aandacht vragen voor de vierde en laatste compositie van ons concert:
‘Luminosity’ van James Whitbourn (1963-2024).
Ik herinner mij nog goed wat een overdonderende indruk dit werk op mij maakte bij de eerste keer luisteren. Wetende welke emoties de muziek van ‘Annelies’ (oratorium over Anne Frank) bij ons publiek en bij de zangers van Personare losmaakten ging ik op zoek naar ander werk van Whitbourn en vond ik ‘Luminosity’. Ik was direct gegrepen en besloot dit indrukkende werk tot uitgangspunt van een nieuw concertprogramma te maken.
Voordat ik meer over deze compositie zal vertellen laat ik u het eerste deel horen zodat ook u onbevangen kunt luisteren.
Indrukwekkend, niet?
Stelt u zich voor: het koor staat opgesteld in een grote, ruime cirkel en het publiek zit daar in een kring omheen. In het midden, op een verhoog, zit tanpura-speler Jan van Beek. Hij opent met het spelen van de drone, een zeer belangrijk element in deze compositie dat nog vaak te horen zal zijn. Kort daarna zet het orgel zacht in, ook Jelena speelt deze zelfde drone. Dan voegt het koor zich bij dit sonore klanktapijt en zingt een aantal malen het woord: “Illuminare” (verlichten). Ineens is daar die Indiase, geïmproviseerde melodie met die karakteristieke glissandi gespeeld door altviolist Jurriaan Klapwijk. De muziek zwelt aan en komt dan tot een enorme climax: full organ, een klap op de tamtam door Aniek de Jong en het koor dat nu fortissimo de tekst zingt van Johannes de Apostel (1e eeuw): “Lux in tenebris lucet et tenebrae eam non comprehenderunt.” (Het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het nog niet in haar macht gekregen.)
Luminosity (30’) is gecomponeerd voor koor SATB (div), tanpura, orgel, altviool en tamtam. Het woord Luminosity beschrijft de aard van het hemels licht, en de muziek van Whitbourn kan gezien worden als een viering van dat vredige, stralende en heldere licht.
De compositie bestaat uit zeven delen die min of meer onafgebroken in elkaar overlopen. De tekst, waarin de schoonheid van de schepping centraal staat, is afkomstig van H. Johannes (1e eeuw), Ryonen, Zen Boeddistische non (18e eeuw), Isaac van Nineveh (7e eeuw), Julian van Norwich (14e eeuw), Teresa van Avila (16e eeuw) en H. Augustinus van Hippo (4e eeuw).
Mocht u meer informatie over componist James Whitbourn willen lezen bezoek dan zijn officiële website: http://www.jameswhitbourn.com/
In de vorige Ad Lectorem heeft Jelena Bazova zich voorgesteld. Nu is het de beurt aan de andere twee solisten: Jurriaan Klapwijk en Jan van Beek. Deze laatste zal ook zijn tanpura introduceren.
Jurriaan Klapwijk begon op tienjarige leeftijd met vioollessen bij Imme Tonkes en twee jaar later begon hij in het schoolorkest van het Stanislascollege in Delft te spelen. Dit orkest stond destijds onder leiding van Ad van Unen. Door Ad werd Jurriaan ook aangemoedigd om verder te gaan in de muziek en tijdens zijn studie heeft Jurriaan geregeld samengewerkt met Ad bij diens ensembles Qui Vive en Personare.
In 2016 deed Jurriaan examen aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag na een studie altviool bij Liesbeth Steffens. Vervolgens studeerde hij door aan de conservatoria van Amsterdam en Utrecht bij Richard Wolfe. Tegenwoordig is Jurriaan een veelgevraagd orkestmusicus bij verscheidene grote orkesten zoals PhilZuid en Phion. Ook speelt Jurriaan geregeld bij het orkest van de Laurenscantorij in Rotterdam en kamermuziek in verschillende bezettingen.
Jan van Beek
In 1989 ben ik in de leer gegaan bij sitarmeester Pandit Ashok Pathak die een bijzondere school binnen de Indiase muziek vertegenwoordigt.
Ik ben drie jaar werkzaam geweest bij de afdeling wereldmuziek van ’de Muzerije’ in ‘s-Hertogenbosch en heb gedurende een periode van zestien jaar sitarles gegeven bij de stedelijke muziekschool ‘Nieuwe Veste’ te Breda.
De tanpura
Bij Indiase klassieke uitvoeringen (vocaal en instrumentaal) zul je altijd op de achtergrond de klanken van dit bijzondere instrument horen. De tanpura lijkt op de sitar maar is minder complex, heeft bijvoorbeeld geen frets. Je kunt er dus geen melodie op spelen. De klankkast is gemaakt van een kalebas waaraan een lange holle houten hals is bevestigd. Ze worden meestal met 4 of 5 snaren bespannen die over een nauwkeurig gepolijste brug lopen die de zo typische klanken genereren. De snaren worden zachtjes met de vingers getokkeld, en steeds in dezelfde volgorde herhaald waardoor een continu, diffuus geluidsveld ontstaat, rijk aan boventonen. Het vormt als het ware een soort klanktapijt waar musici zich mee verhouden. De tuning hangt af van de grondtoon van de uitvoering. Daarom heb je de zgn. instrumental tanpura’s; deze zijn relatief klein en worden hoog gestemd, female tanpura’s die een tussenmaat hebben en de male tanpura’s die zo rond de 1,70 lang zijn en lager gestemd worden. Bij ”Luminosity” van James Whitbourn wordt een male tanpura gebruikt in de stemming A-D-D-D(octaaf lager)



